Yeni tasarım ve içeriğiyle okurlarıyla buluşan Türkiye’nin en köklü inşaat dergisi olan İnşaat Dünyası dergisi, Türkiye’nin lokomotif sektörü olan inşaat ve yapı sektörünün uluslararası gelişimini ana misyonu olarak görür ve yıllardır ödün vermediği yayıncılık çizgisini sürekli geliştirerek bu misyonu gerçekleştirmeyi hedefler.

DEMİRYOLU HATTI KOMBİNE DRENAJ SİSTEMİ

[kutusol=5541] KOMBİ – DRENAJ SİSTEMİ
Almanya’da 2003 yılında planlanan çift hatlı yerel bir demiryolu (Regiobahn) güzergahının drenaj sistemleri, ilk etapta Alman Demiryolu Yönetmeliği’ne (Ril 836) göre hazırlanır. Bu drenaj sistemleri güzergah kenarlarında bulunan bir hendek, yeraltında su toplama boruları, her 50 m mesafede bir yapılan kontrol şaftları ve toplanan suların uzaklaştırılması için bir akarsudan oluşmaktadır. Son çıkan Avrupa Birliği Su Yönetmeliği’nin toplanan suların derelere akıtma şartlarını ağırlaştırması, bu hazırlanan projenin uygulanmasını oldukça zorlaştırmıştır. Bu nedenle Değer Mühendisliği uygulanarak ekonomik ve ekolojik açıdan yeni bir çözüm sunulur. Bu yeni çözüm “Kombi – Drenaj Sistemi” %30 tasarruf sağlamış ve son yıllarda Almanya’da 200.000 m demiryolu güzergahında uygulanmıştır.

Bu sunum, demiryolu hatlarının drenajı için Almanya’da yeni geliştirilen sistemleri içermektedir. Makalenin yazarı, yapılan çalışmalara başından sonuna kadar Proje Yöneticisi olarak eşlik etmiş ve bu yeni drenaj sistemlerinin boyutlandırılması için gerekli hidrolik hesapları uygulamaya sunmuştur.

DEMİRYOLU HATLARININ DRENAJI NEDEN ÖNEMLİ?
Demiryolu hattının üst yapısını ve taban zemininin taşıma gücünü kalıcı olarak korumak için, demiryolu güzergahında bulunan suların zarar vermeyecek şekilde kontrol altına alınıp uzaklaştırılması önemli bir ön koşuldur. Drenaj sisteminin amacı, alt yapının stabilitesini, zeminin taşıma kapasitesini ve şevlerin erozyona uğramamasını her mevsimde garanti edebilmek için zararlı su birikimlerini önlemektir. Yetersiz drenaj demiryolu hattının kaymasina sebep olur ve kazalara neden olabilir.

YAPILACAK ÇALIŞMALAR
Geleneksel drenaj (derin drenaj) sistemlerini tartışmaya açarak disiplinlerarası uzman bir ekip ile demiryolu drenajı konusunda alternatif çözümler ve alternatif teknolojiler ortaya koyup sonuçların ekolojik olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. En iyi sonuçları elde etmek için bu konudaki beklentiler, yaratıcı fikirler üreterek, değişen gelişmeleri ve ihtiyaçları hesaba katarak geleneksel çözümlerin ötesine geçilmesi yönünde idi.  Bu yaratıcı süreç Değer Mühendisliği uygulamasi ile desteklendi.
DEĞER MÜHENDİSLİĞİ ÇALIŞMASI
İnşaat Dünyası dergisinin daha önceki sayılarında Değer Mühendisliği yöntemi anlatıldığı için burada Değer Mühendisliği yönteminden ziyade ortaya çıkan sonuçlar üzerinde durulacaktır.
Disiplinlerarası bir ekip ile önce Değer Mühendisliği sürecinin bir parçası olarak, mevcut durum analiz edildi. Proje hedefleri belirlendi. Yeni drenaj sistemlerinin fonksiyonları belirlendi ve Değer Mühendisliği yöntemine göre asıl ve yan fonksiyonlar olarak sınıflandırıldı.

Özet olarak şu ana fonksiyonlar tanımlanmıştır:
Demiryolu güzergahında zararlı su birikmesini önlemek
Kirlenmiş suların doğrudan derelere akışını önlemek
Demiryolu güzergahında hattın kontrolü için yan bir yol oluşturmak
Kabloların geçişini sağlamak[kutusag=5542] 
Sistemin sürekli kullanılabilirliğini sağlamak
Alan tasarrufu oluşturmak
Düşük yatırım ve bakım maliyetlerini sağlamak
Analiz aşamasında tanımlanan fonksiyonları yerine getirmek için, yaratıcılık aşamasında ütopik fikirlerden ideal fikirlere kadar farklı çok sayıda fikir toplanmıştır.

Toplanan fikirlerin değerlendirmesinden sonra uygun olmayan fikirler daha sonraki çalışmalarda dikkate alınmamıştır. Uzmanlar tarafından uygun bulunan fikirler ise morfolojik matrisde sıralanmıştır. Bu matris temel bir araç olarak kullanılarak, bütünsel bir bakış açısıyla ve fikirlerin mantıklı kombinasyonuyla olası çözümler geliştirilmiştir.
Çözümlerin değerlendirilmesi fayda-maliyet analizi ile yapılmıştır. Fayda-maliyet analizi, çok sayıda alternatif çözümlerin etkinlik yönünden karşılaştırılmasını sağlayan, yatırımcıya en yüksek faydayı sağlayacak olan çözümlerin seçiminde veya öncelik sırasının tespit edilmesinde yararlanılan bir tekniktir. Fayda-maliyet analizi yapılacak işin yanlız parasal boyutunu değil, işin kalitesini, sürecini ve işlevselliğini de göz önünde bulundurur. Böylece projenin değerlendirilmesi daha geniş kapsamlı gerçekleştirilmiştir.

SONUÇ
Değer Mühendisliği çalışmalarının sonucu “Kombi – Drenaj Sistemi” adı altında drenajı, infiltrasyonu, kablo kanalını ve yanyolu içeren ve istenen bütün fonksiyonları büyük ölçüde karşılayan bir proje sunulmuştur. Bu yeni çözüm geleneksel drenaj sistemlerine göre %30 tasarruf saglamıştır. Daha sonra bu “Kombi – Drenaj Sistemi” Almanya’da 200.000 m demiryolu güzergahında uygulanmıştır.
Yeni drenaj sistemini kullanmadan önce laboratuvar ve saha denemeleri yapılmıştır. Böylece sistemin etkinliği kanıtlanmıştır.

“Kombi – Drenaj Sistemi” 2010 yılında Alman Demiryollarından (DB Netz AG) onay almıştır.
Drenaj sistemi Infiltrasyon – Exfiltration prensibine göre çalışmaktadır. Bu sisteme göre sular mümkün olduğunca toplandığı bölgelerde tekrar yeraltına akıtılır.

[kutusol=5543] Demiryolu güzergahında toplanan sular önce filtre tabakasına akar. Eğer zemin geçirimli değilse filtre tabakasında su seviyesi yükselir ve sular geçirimli beton kanala akar. Toplanan sular böylece beton kanal üzerinden güzergah boyunca geçirimli bir zemin buluncaya kadar iletilir. Kombi – Drenaj Sistemi üzerinden yeraltına akıtılamayan sular da, miktarı oldukça azaltılmış olarak, ya bir kuyu üzerinden yeraltına, ya bir kanala veya bir akarsuya akıtılır. “Kombi – Drenaj sistemi” iyi uygulandığında toplanan bütün suların tekrar yeraltına akıtılması genellikle mümkündür. Burada tek şart, yeraltı su seviyesinin en az 3 m derinlikte olmasıdır.

KOMBİ – DRENAJ SİSTEMİNİN AVANTAJLARI
Kombi – Drenaj Sistemi aşağıdaki avantajları sunar:
Demiryolu güzergahındaki alan, mümkün olduğunca ekonomik şekilde kullanılabilir
Beton kapak kontrol ve tahliye yolu olarak kullanılabilir
Beton kablo kanalının döşenmesi zaman alır, ancak dayanıklılık ve istikrar bakımından diğer sistemlere göre önemli avantajlara sahiptir
Beton kanallar kar yüklerine ve rüzgar yüklerine karşı dayanıklıdır
Ayrıca beton kanallar, yaban hayvanlarının demiryolu güzergahı boyunca hareket etmesine engel teşkil etmez
Yüksek kullanılabilirlik ve düşük bakım maliyetleri sağlar
Kablo kanalının kapağı ve kanalın altındakı pencereler, kanalların kolay kontrol edilmesini ve temizlenmesini sağlar
Değişik kablo türleri (telekomünikasyon, fiber optik kablolar, elektrik ve sinyal kabloları) kanal icinde bir köprü ayırımı yoluyla döşemek mümkündür
Kabloların ve kablo kanallarının aynı anda döşenmesi, kasıtlı hasar riskini azaltır